رویكردها و اصول سیستم تولیدی JIT (بخش 2)

عامل زمان و سرعت در JIT

سرعت تولید یك عامل بسیار مهم در سیستم تولید JIT است كه هم از لحاظ رویكرد موجودی ها و هم از لحاظ رویكرد كیفیت حائز اهمیت است؛ به عبارتی دیگر همیشه اقدام به تولید زیاد و وجود داشتن تعدادی زیاد محصول طی فرایند تولید باعث می شود كه قسمتی از محصول تكمیل و قسمتی به عنوان كار و جریان ساخت باقی بماند "رویكرد موجودی ها" ازطرفی اقدام به تولید زیاد و به جریان انداختن محصولات زیاد باعث می شود كه اگر یك نقص در فرایند ابتدای تولید وجود داشته باشد و این نقایص درمراحل بعد كشف شوند، مقادیر زیادی از محصولات ما مشمول این نقص خواهندشد"مدیریت كیفیت " و زیانهای غیرقابل جبرانی به ما خواهند زد. لذا سیستم تولید JITپیشنهاد كرده كه اگر ما نرخ تولید را ثابت نگه داریم و تعداد اقدام شده به نصف تقلیل پیداكند، سرعت تولید دوبرابر می شود.

 به عبارت دیگر اگر فرض كنیم تعداد اقدام به تولیدبرابر با 100 واحد باشد و در پایان ماه از این تعداد 50 عدد تكمیل شود، 50 عدد كار درجریان ساخت آخر ماه خواهدبود. حال اگر ما تعداد اقدام به تولید ماه را از 100 به 50 واحد تقلیل دهیم، ما شاهد این خواهیم بود كه در پایان ماه فقط 50 واحد تكمیل شده خواهیم داشت و كار در جریان آخر دوره وجود نخواهد داشت . مثال دیگر اینكه اگرتعداد اقدام به تولید برابر با100 واحد باشد و در پایان ماه تمام این 100 واحد تكمیل شده باشند زمان عبور یك واحد كالا برای رسیدن به محصول نهایی یك ماه وقت لازم دارد. حال اگر تعداد اقدام به تولید در ابتدای ماه را به نصف تقلیل دهیم شاهد خواهیم بودكه در اواسط ماه 50 واحد تكمیل شده و در پایان ماه نیز50 واحد تكمیل شده را خواهیم داشت . یعنی زمان عبور یك محصول از فرایند تولید از 30 روز به 15 روز كاهش پیدامی كند. با این كار سرعت تولید باز هم دوبرابر می شود و مزیت این اقدام می تواند به شرح زیر باشد:

·   كاهش زمان موردنیاز به برآورد و پاسخگویی به سفارشات تولید (رویكرد مدیریت تولید) ؛

·   كاهش میزان كار و جریان ساخت تاحد ممكن (رویكرد موجودی ها) ؛

·   كاهش نقایص تولید چون اگر نقصی در واحدها، شروع شده باشد و بعدا شناسایی شود، باعث می شود تعداد واحدهای كمتری شامل نقص فوق شوند(رویکرد مدیریت کیفیت).

باتوجه به توضیحات فوق مشاهده می شود كه با افزایش سرعت تولید، زمان عبوركالا از فرایند تولید كم می شود. به عبارت دیگر افزایش سرعت تولید رابطه عكس با زمان لازم برای تكمیل یك واحد دارد.

اندازه گیری كارایی در JIT

همان طور كه قبلاً گفته شد زمان، عامل بسیار مهم در سیستم JIT است . بنابراین اندازه گیری زمان می تواند راهنمایی درجهت اطمینان از انجام وظایف و عدم وجود موانع بر سر راه تولید باشد.

مدت زمانی كه لازم است یك محصول فرایند تولید را به طوركامل طی كند تا به محصول نهایی تبدیل شود، "سیكل زمانی تولید" نامیده می شود. این سیكل زمانی شامل چهار عنصر جداگانه است :

1.                        زمان پردازش و تولید محصول ؛

2.                        زمان انبارداری و نگه داشته شدن محصولات پشت ماشین آلات ؛

3.                        زمان حركت و نقل و انتقالات تولیدات بین واحدهای تولیدی ؛

4.                        زمان بازرسی و كنترل كیفیت .

ازمیان این چهار زمان فقط زمان پردازش و تولید برای محصول ارزش ایجاد می كند وسایر عناصر نه تنها هیچ ارزشی به محصول نمی دهند بلكه هزینه زا نیز هستند.

برای اندازه گیری كارایی سیستم تولید JIT از نسبتی به نام نسبت كارایی تولید استفاده می شود. این نسبت زمان صرف شده در فعالیت هایی كه افزایش ارزش ایجاد می كنند رابه طور درصدی از كل سیكل زمانی بیان می كند به شرح زیر است :

نسبت كارآیی= ( سیكل زمانی * 100 ) / ( زمان پردازش و تولید )

هدف از نسبت كارایی یك زنگ خطر است برای مواقعی كه زمانهای غیرافزاینده ارزش زیاد هستند. بهبود این نسبت مطمئنا روی هزینه ها اثر می گذارد.

نوسانات قیمت و کیفیت

JIT فرض می کند که قیمت مواد اوّلیه از یک ثبات نسبی برخوردار است و ترجیحاً مواد اوّلیه را به قیمت روز خریداری می نماید؛ اما در زمان افزایش قیمتها ذخیره کردن مواد اوّلیه مطلوب خواهد بود. ضمناً فرض این سیستم بر این است که کیفیت مواد اوّلیه ثابت خواهد ماند و در صورت کاهش کیفیت، سازمان از انبار کردن مواد با کیفیت بالا استقبال خواهد نمود.

نتیجه گیری

باتوجه به مطالب ارائه شده به نظر می رسد اصول و مبانی ارائه شده در هر سه رویكردسیستم تولیدی JUST IN TIME آن قدر برای هر رویكرد اساسی هستند كه در صورتی كه یك اصل از این اصول چشم پوشی شود، اهداف آن رویكرد حاصل نخواهد شد. درعمل برای پیاده كردن یك سیستم تولیدی JIT (از هر رویكردی كه باشد) شاید عمل كردن به بسیاری از این اصول مقدور نباشد. ولی هر قدر از این اصول رعایت نشود سیستم تولیدی JIT از كارایی لازم برخوردار نخواهدبود. متأسفانه در كشور ما، اجرای بعضی ازاین اصول باتوجه به شرایط اقتصادی و سیاسی غیرممكن است . البته به این معنی نیست كه چون نمی توانیم بعضی از این اصول را اجرا كنیم سپس از كل سیستم  JITچشم پوشی شود بلكه باید با اجرای همان چند اصول ممكن نیز، بعضی از مزایای این سیستم رااستفاده كنیم .

Just in Time  راهبردی برای کنترل موجودیست که از طریق کاهش موجودی در فرایند و در نتیجه کاهش هزینه موجودی سبب بهبود بازگشت سرمایه در سازمانها میشود. برای دستیابی به این راهبرد، بایستی فرایند، سیگنالهایی در مورد آنچه در قسمتهای دیگر و در داخل فرایند در جریان است داشته باشد. یعنی سیستم بوسیله سیگنالهایی هدایت میشود که این سیگنالها در هر فرایند تولید نشان دهنده زمانی هستند که بایستی قطعه بعدی تولید شود. این سیگنالها که در ژاپنی کانبان نامیده می شوند می توانند پیام ساده ای مانند وجود یا عدم وجود قطعه ای در یک شلف باشند. هرگاه JIT در سازمانهای تولیدی به درستی بکار گرفته شود، میتواند بهبود دهنده فاکتورهایی مانند بازگشت سرمایه، کیفیت یا کارایی باشد. برخی پیشنهاد داده اند که Just on Time عبارت مناسبتری است چرا که بر تولید اقلام در زمان نیاز و نه زودتر و نه دیرتر تأکید دارد.

• برچسب ها: JIT،  

رویكردها و اصول سیستم تولیدی JIT (بخش 1)

مقدمه

هنگامی كه اصطلاح "JIT"،JUST IN TIME برای اوّلین بار در فرهنگ مدیریت استفاده شد، می توانست معنای مختلفی برای افراد مختلف داشته باشد. سیستم تولیدی JIT ازنظر اینكه درجهت كاهش ضایعات گام برمی دارد یك رویكرد مدیریت عملیاتی و از این نظر كه یكی از اهداف آن بهبود كارایی و كیفیت است، یك رویكرد مدیریت تكنیكی به شمار می رود. ازطرفی بعضی ها آن را به دلیل اینكه سیستم تولیدی JIT یك مفهوم تولید جامع است رویكرد استراتژیك نامیده اند. درعمل سیستم تولیدی JIT قبل از آنكه رویكرد عملیاتی، تكنیكی و یا استراتژیك باشد یك راهكار برای تسهیل عملیات است.

هدف اصلی سیستم تولیدی JIT می تواند حاوی یك سری اصول شناخته شده موردنیاز برای موفقیتهای عملیاتی شركتهایی باشد كه دارای رقبای زیادی هستند. این اصول از ژاپن شروع شد و بعدها در ایالات متحده درجهت مدیریت موجودیها رشد پیداكرد. این اصول بعدها در سایر جنبه های مدیریت مثل مدیریت تولید، مدیریت كیفیت به كارگرفته شد. همان طور كه موفقیت سیستم JIT به عوامل داخلی سازمان بستگی داردبه مشاركت عوامل خارج از سازمان مثل فروشندگان و عرضه كنندگان مواد نیز نیازمنداست . در طول دهه 1980 تاكید اساسی بیشتر بر روی منابع انسانی سیستم JIT وهمچنین محیطی بود كه عوامل انسانی در آن كار می كنند. لذا در این زمان JIT بر روی كاركرد خدماتی و اداری توسعه پیدا كرد.

رویكرد مدیریت تولیدی JIT

از نظر رویكرد مدیریت تولید سیستم تولیدی JIT، اصطلاح "JUST IN TIME"معمولاً به این معنی است كه خرید مواد خام و سایر قطعات تولید فقط در زمان مصرف این مواد قطعات در فرایند تولید، از فروشندگان تحویل شوند. و ازطرفی تولید زمانی انجام خواهدشد كه سفارش از مشتری گرفته شود به همین خاطر این سیستم تولید رااصطلاحاً سیستم كشش تولید "تقاضا" نیز نامیده اند، زیرا تا مشتری تقاضا نكند تولیدی انجام نمی شود و لذا عكس سیستم تولیدی سنتی است كه در آن مواد تا حد ممكن به فرایند تولید تزریق می شود و فرایند نیز تا حد ممكن تولید می كند.

رویكرد مدیریت تولید سیستم JIT دارای اصول متعددی است . اگر شركتی بخواهداین رویكرد را در فرایند تولید خود به كار اندازد بایستی تمام این اصول را تا حد امكان پیاده كند:

·          تهیه فهرست و جدول تولید روزانه ؛

·          تهیه یك جدول تولیدی كه از قابلیت انعطاف برخوردار باشد؛

·          به كارانداختن سیستم كشش تولید "تقاضا" و حذف ضایعات ؛

·          بهبود و توسعه میزان انعطاف تغییرات انواع محصولات ؛

·          بهبود و توسعه ارتباطات فكری كاركنان تولید؛

·          كاهش هزینه های راه اندازی تولیدی ؛

·          دادن اختیارات به كارگران تولید، درجهت تعیین جریان تولید؛

·          تهیه جدولی برای مواقعی كه تولید در كمتر از ظرفیت كامل است ؛

·          افزایش استانداردهای پردازش و تولید محصول ؛

·          شناسایی مداوم و اصلاح همه مشكلات مدیریتی تولید.

رویكرد مدیریت موجودی های JIT

مدیریت موجودی ها در سیستم JIT براین اساس استوار گردیده است كه میزان موجودی ها اعم از مواد، كار در جریان ساخت و كالای ساخته شده تاحد ممكن در سطح بسیار پایین "حتی درحد صفر" نگه داشته شود. مواد فقط زمانی كه به آن نیاز است ازفروشندگان مواد دریافت شود. میزان اقدام به تولید به نحوی انتخاب شود كه از به وجودآمدن كار در جریان ساخت جلوگیری كنند (كه بستگی به سرعت تولید دارد كه درقسمت بعدی توضیح داده می شود) و نهایتاً اگر تولید براساس تقاضای مشتریان باشد"مدیریت تولید" هرگز موجودی كالای ساخته شده نخواهد داشت .

فلسفه مدیریت موجودی ها: در سیستم تولیدی JIT بر این اساس بوده كه در تولید یك محصول یكسری فعالیتهایی وجود دارد كه هیچ گونه ارزشی به محصول تولیدشده نمی دهند بلكه فقط هزینه های آن را بالا می برند و ازطرفی بعضی فعالیتها هستند كه ازابتدا تا انتها درجهت افزایش ارزش محصول هستند، فعالیتهای غیرارزشی مثل هزینه های انبارداری، هزینه های راه اندازی دستگاهها و ماشین آلات، فعالیتهای مربوط به بازرسی مواد و كنترل كیفیت محصول، زمانی كه كارگران و ماشین آلات بیكار هستند و فعالیتهای ارزشی همان فعالیتهایی است كه مستقیماً بر روی محصول و درجهت پردازش و تكمیل آن انجام می شود. این فعالیتها اگر انجام نشود محصول نیز به وجود نخواهد آمد؛ درصورتی كه درخصوص فعالیتهای نوع اول "غیرارزشی " وجود یا حذف آن اثری بربه وجود آمدن یا نیامدن محصول ندارد.

حال باتوجه به این توضیحات، مدیریت موجودی ها قصد دارد با حذف موجودی ها، هزینه های بالای انبارداری را به كلی حذف كند و این خود میسر می شود زمانی كه اصول زیر در مدیریت موجودی ها رعایت شود:

·          تمركز بر روی موجودی صفر؛

·          یافتن عرضه كنندگان قابل اطمینان ؛

·          كاهش در حجم سفارش مواد و افزایش تكرار سفارش مواد؛

·          بهبود راههای به كارگیری موجودی ها؛

·          كاهش زمان تحویل سفارش مواد؛

·          قابلیت انعطاف سفارشات مواد.

همان طور كه پیداست حائزاهمیت است كه با فروشندگان مورداعتماد برای رسیدن به كیفیت بالا "مدیریت كیفیت " و تحویل به موقع مواد و به مقدار مورد درخواست ما،ارتباط برقرار كنیم .

رویكرد مدیریت كیفیت سیستم JIT

این رویكرد بر این مهم اشاره دارد كه سیستم تولیدی JIT صرف نظر از سایر رویكردهایش گامی اثربخش در كنترل هزینه های محصول هستند. بدون اینكه از كیفیت محصول كاسته شود، این امر تاحدی ازطریق ارتباط دائمی با تعدادی محدود ازفروشندگان منتخب میسر می شود. این ارتباط از این جهت مهم است كه برای رسیدن به كیفیت بالا و بلندمدت، لازم است مواد با كیفیت و بدون نقص دریافت شود حتی اگرقیمت خرید این مواد حداقل ترین نباشد. بنابراین اگر كیفیت مطرح است هزینه موادخام نباید فاكتور مهم و تعیین كننده ای در انتخاب فروشندگان مواد اوّلیه باشد. درحقیقت قیمتهای خرید بالاتر، در بلندمدت باعث بهبود كیفیت و صرفه جویی در هزینه ها می شود. برای نمونه اگر یك فروشنده مواد اوّلیه توانایی تحویل مواد با كیفیت را به طور دائمی تضمین كند از این بابت تولیدكننده می تواند زمان صرف شده و به تناسب آن هزینه هایش در بازرسی و آزمایش مواد را كم كند.

از طرفی بالابردن كیفیت علاوه بر برقراری ارتباط با فروشندگان، با عامل مهمتری همچون استقرار موفق سیستم JIT نیز بستگی دارد. برای رسیدن به هدف حداقل ضایعات و نقایص، كیفیت بایستی در طول طراحی تولید مطرح باشد و نه اینكه تولیدكنیم و سپس دنبال كشف نقایص و ضایعات باشیم . موفق بودن  JITبستگی زیادی به میزان ضایعات ایجادشده طی فرایند تولید دارد. اگر در هر مرحله از تولید ضایعاتی رخ دهد فرایندهای بعدی با مشكل روبرو خواهند شد و كل سیستم دچار اختلال خواهد شد، لذا لازمه این سیستم این است كه خود كارگران اصلاح كننده سیستم باشند و ضایعات را در حین تولید كشف كرده و نسبت به اصلاح سیستم "چه مربوط به ماشین آلات باشد وچه مربوط به كارگران " اقدام كنند.

تأكید اصلی این رویكرد بر روی حذف زیانهای تولید ناشی از ضایعات و نقایص است به طوری كه در سیستم های سنتی تولید در بعضی موارد ضایعات ایجادشده درمرحله ای ممكن است در چندین مرحله بعد تولید، كشف شود و تمام وقت آن مراحل، صرف كشف و شناسایی ضایعات و نقایص مراحل قبل شود.

باتوجه به اهداف این رویكرد لذا لازم است كه در خصوص رسیدن به این هدف اصول زیر رعایت شود:

·          تعهدات بلندمدت به داشتن سعی و تلاش درجهت كنترل كیفیت و داشتن مسئولیت هر شخص در برابر كیفیت؛

·          داشتن فرایند كنترل پی درپی طی فرایند تولید محصول ؛

·          استفاده از روشهای كنترل كیفیت آماری برای به تصویر كشیدن كیفیت محصول ؛

·          الزام در خود اصلاح كردن نقایص به وسیله خود كارگران ؛

·          قدرتمندكردن كارگران ازطریق تسهیم اختیارات كنترل كیفیت محصول ؛

·          ملزم كردن كارگران برای انجام یكنواخت تعمیرات و خرابی دستگاهها و ماشین آلات ؛

·          بالابودن دید مدیریت سطوح بالا به عامل كیفیت ؛

·          ارتباط محكم و پایدار با فروشندگان محدود برای تحویل مواد با كیفیت.

از فایل زیر نیز می توانید استفاده کنید:

• برچسب ها: JIT،